Cv-installatie: werking, onderdelen en welke cv-druk normaal is

Hoe werkt een cv-installatie?

Een cv-installatie is een verwarmingssysteem waarin een ketel water opwarmt en een pomp dat water door afgiftepunten in de woning laat stromen. Bij de meeste woningen is dat circuit gesloten: het water wordt steeds hergebruikt en verlaat de installatie niet.

De zes stappen van een verwarmingsronde

Het hele proces is een kringloop die zich telkens herhaalt zolang er warmte gevraagd wordt.

1. De thermostaat of regeling meldt dat er warmte nodig is.
2. De ketel verwarmt het cv-water.
3. De circulatiepomp stuurt het warme water via de aanvoerleiding naar de radiatoren of de vloerverwarming.
4. Die afgiftesystemen geven de warmte af aan de ruimte.
5. Het afgekoelde water stroomt via de retourleiding terug naar de ketel.
6. De ketel verwarmt het water opnieuw en de ronde begint opnieuw.

Waarom een gesloten kringloop zo belangrijk is

Omdat hetzelfde water blijft rondgaan, mag de hoeveelheid water in het systeem nauwelijks veranderen. Moet je toch geregeld bijvullen, dan verdwijnt er ergens water of lucht, of de druk wordt op een andere manier ontregeld. Dat is precies de reden dat een dalende manometer de eerste aanwijzing is bij een vermoedelijke cv-lekkage. Hoe je zo'n lek aanpakt lees je op de pagina over cv-lekkage.

Een veelgemaakte denkfout: het water is gewoon op

Sommige bewoners denken dat cv-water "verbruikt" wordt zoals gas. Dat klopt niet. Water in een gesloten circuit raakt alleen op als het ergens weglekt, via een overstort wegloopt of als lucht uit de installatie verdwijnt en de druk daardoor zakt.

Cv-water en warm tapwater: twee gescheiden circuits

Cv-water en drinkwater horen twee afzonderlijke circuits te zijn, ook in een combiketel die zowel de verwarming als het warme tapwater verzorgt. Het cv-water is een gesloten kringloop; het tapwater komt vers uit de waterleiding en verdwijnt weer door de kraan.

Verschillen tussen combiketels

Hoe de warmte naar het tapwater gaat, verschilt per toestel. Sommige ketels gebruiken een aparte platenwarmtewisselaar voor tapwater, andere hebben twee gescheiden circuits in een gecombineerde warmtewisselaar. Voor jou als bewoner is vooral belangrijk dat het onderscheid bestaat: een probleem aan de drinkwaterkant, bijvoorbeeld een lekkende leiding, heeft een andere oorzaak en aanpak dan drukverlies in het verwarmingscircuit. Over drinkwaterleidingen lees je meer op de pagina over waterleidinglekkage.

De belangrijkste onderdelen van een cv-installatie

Een cv-installatie bestaat uit een warmtebron, een circulatiepomp, veiligheids- en meetonderdelen, leidingen en afgiftesystemen. Om een lek of drukprobleem te begrijpen, moet je weten welk onderdeel wat doet, want elk onderdeel kan op een eigen manier water verliezen of de druk beïnvloeden.

Overzicht van onderdelen en hun functie

De tabel hieronder noemt de onderdelen die je in en rond een woninginstallatie kunt tegenkomen, met wat ze doen en waarom ze bij lekkage of drukverlies meetellen.

Niet elk onderdeel zit in de ketel

Niet elke ketel heeft alle onderdelen uit de tabel ingebouwd. Bij het ene toestel zitten expansievat, pomp en ontluchter in de behuizing, bij het andere staan ze buiten de ketel of ontbreken ze. Bij een onderzoek is het daarom nodig om eerst vast te stellen welk onderdeel waar zit. Verdieping per onderdeel vind je op de pagina's over het expansievat en het veiligheidsventiel en ketellekkage en de warmtewisselaar.

Lekkende leidingen en afgiftepunten

Het leidingwerk, de koppelingen en de radiatoren vormen samen het grootste deel van het waterdragende net. Welke materialen en verbindingen voorkomen en waar ze lekken, staat uitgewerkt op de pagina over leidingen, koppelingen en radiatoren.

Vloerverwarming als aparte groep

Bij vloerverwarming ligt een groot deel van het leidingwerk verborgen in de vloer. De verdeler is dan het punt waar je het systeem kunt beoordelen. Meer daarover lees je op de pagina over de vloerverwarmingsverdeler en op de pagina over vloerverwarmingslekkage.

Welke cv-druk is normaal?

Bij veel woninginstallaties ligt de aanbevolen vuldruk in koude toestand ongeveer tussen 1,5 en 2 bar. Dat is een algemene richtwaarde: de ketelhandleiding en het installatieontwerp bepalen wat voor jouw installatie klopt, en een afwijkende waarde in de handleiding gaat altijd voor.

Waarom de juiste druk per woning verschilt

De benodigde druk hangt onder meer af van het hoogteverschil tussen de plek waar de druk gemeten wordt en het hoogste punt van de installatie. In een woning met verwarming op meerdere verdiepingen is meer druk nodig om ook de bovenste radiator met water gevuld te houden dan in een bungalow. Daarnaast spelen de uitvoering van het expansievat en de inhoud van de installatie mee. Een getal van een buurman of uit een forum zegt daarom weinig over jouw situatie.

Wat je moet doen met een afwijkende waarde

Staat de druk duidelijk buiten wat de handleiding noemt, dan is dat een reden om dit te laten beoordelen. Het gaat niet om zelf experimenteren met kranen of instellingen: dit is een zaak voor een installateur of ketelspecialist, die ook de oorzaak onderzoekt.

Koude druk en warme druk

Wanneer water opwarmt, zet het uit en kan de druk stijgen. Het expansievat moet die uitzetting opvangen. Een manometer geeft dus een andere waarde bij een koude installatie dan bij een warme, ook als er niets mis is.

Vergelijk onder gelijke omstandigheden

Wil je het drukverloop volgen, vergelijk dan:

• koude druk met koude druk;
• warme druk met warme druk;
• bij voorkeur onder dezelfde bedrijfsomstandigheden.

Een warme meting vergelijken met een meting na volledige afkoeling kan ten onrechte op een lek wijzen. Het omgekeerde kan ook: een echt probleem blijft verborgen omdat de omstandigheden steeds verschillen.

Hoeveel drukverlies is toegestaan?

Er is geen algemene regel die zegt dat een cv-installatie een bepaald aantal bar per week of maand mag verliezen. Wat telt is het patroon onder vergelijkbare omstandigheden. Een eenmalige daling na het ontluchten van een radiator is meestal verklaarbaar, omdat er lucht uit het systeem is gehaald. Een daling die zich onder vergelijkbare omstandigheden herhaalt, vraagt om onderzoek.

Voorbeelden van drukpatronen

De onderstaande waarden zijn bedoeld als illustratie van patronen. Het zijn geen normen en ze gelden niet voor elke installatie.

Bar is niet hetzelfde als liters

Een daling in bar laat zich niet rechtstreeks omrekenen naar liters verloren water. Hoeveel water erbij verdwijnt bij een bepaalde drukdaling hangt af van de inhoud van de installatie, de temperatuur en de eigenschappen van het expansievat. Een kleine drukdaling kan bij een grote installatie om veel water gaan, en een grote daling in een kleine installatie om weinig. De cijfers op de manometer zeggen dus iets over het patroon, niet over de omvang van een lek.

Een druklogboek als hulpmiddel

Het bijhouden van een druklogboek is geen technische ingreep en kun je zelf doen. Noteer datum, of de installatie koud of warm was en of en hoeveel er is bijgevuld. Zo ontstaat een objectief beeld, dat een specialist bij een onderzoek goed kan gebruiken. Een voorbeeld van zo'n logboek en de bijbehorende werkwijze vind je op de pagina over onderzoek naar drukverlies.

Werking en afstelling van de installatie

De afstelling van een cv-installatie is de manier waarop temperatuur, waterverdeling en pompinstelling op de woning zijn afgestemd. Een goede afstelling verbetert comfort en rendement, maar herstelt nooit een beschadigde leiding of afdichting.

Aanvoertemperatuur

De passende aanvoertemperatuur hangt af van het warmteverlies van de woning en het afgiftesysteem. Een radiatorsysteem heeft niet automatisch dezelfde temperatuur nodig als vloerverwarming, die met een lagere watertemperatuur werkt. Een lagere instelling kan het rendement verbeteren, zolang de woning er voldoende warm van wordt.

Wie de instelling bepaalt

Wijzigingen aan ketelinstellingen horen bij een bevoegde installateur. Pas dus geen instellingen aan om een drukprobleem op te lossen: een andere temperatuur lost geen lek op.

Waterzijdig inregelen

Bij inregelen wordt het waterdebiet verdeeld over radiatoren of vloerverwarmingsgroepen, zodat elke ruimte de juiste hoeveelheid warmte krijgt. Dit kan comfort en werking verbeteren. Het is een voorbeeld van afstelling die vooral gaat om verdeling van stroming en niets zegt over de dichtheid van het systeem.

Pompinstelling

Een te hoge pompinstelling kan stromingsgeluid en een ongunstige verdeling veroorzaken. Een te lage instelling kan leiden tot onvoldoende circulatie. Ook hier geldt dat afwijkend gedrag zelden een lekprobleem aanwijst, maar wel het totaalbeeld kan vertekenen.

Bypass en hydraulische scheiding

Een bypass of hydraulische scheiding wordt toegepast wanneer het installatieontwerp daarom vraagt, bijvoorbeeld bij bepaalde combinaties van afgiftesystemen. Het zijn geen universele oplossingen voor elke storing en je plaatst ze niet 'voor de zekerheid'.

Het verband met lekkage

Een andere temperatuur of drukbelasting kan een bestaand gebrek wel zichtbaar maken. Een oude, vermoeide verbinding die bij lage temperatuur droog bleef, kan bij warmer water gaan druppelen. Het lek zat er dan al: de afstelling heeft het alleen blootgelegd. Herstel blijft dus nodig aan de leiding, koppeling of pakking zelf.

Waarom bijvullen geen oplossing is

Bijvullen is het aanvullen van cv-water tot de vuldruk weer op het niveau uit de handleiding ligt. Het is een noodzakelijke handeling als er bijvoorbeeld lucht is verwijderd, maar het is geen oplossing voor een terugkerend probleem.

Wat er gebeurt bij regelmatig bijvullen

Vers leidingwater brengt zuurstof en mineralen in een gesloten systeem. Bij veel bijvullen kan dat corrosie bevorderen en kalkafzetting stimuleren, waardoor het probleem zich op den duur verergert. Wat je zelf wel kunt doen, is bijhouden wanneer en hoeveel je bijvult. Dat is een waarneming, geen ingreep aan de installatie. Meer over zwart water, roest en waterbehandeling staat op de pagina over corrosie, kruipruimte en isolatie.

Wanneer je een vakman inschakelt

Moet je regelmatig bijvullen, dan is het verstandig een installateur of lekdetectiebedrijf te laten zoeken naar de oorzaak. Wacht daarmee niet te lang, want continu lekkend water kan schade geven aan vloer, wand of isolatie.

Veelgemaakte fouten en mythes over cv-druk

Over cv-druk bestaan hardnekkige misverstanden. Ze leiden vaak tot onnodige kosten of tot het te laat opsporen van een echt probleem.

"Druk die zakt betekent altijd een lek in de vloer"

Dat is te kort door de bocht. Een dalende druk kan ook komen door lucht die uit het systeem verdwijnt, een expansievat dat de uitzetting niet goed opvangt, een veiligheidsventiel dat water afvoert of een manometer die niet klopt. Een verborgen lek is een van de mogelijkheden, maar pas als de andere oorzaken zijn beoordeeld.

"Een nieuwe ketel lost drukverlies op"

Een nieuwe ketel maakt bestaande leidingen en radiatoren niet automatisch lekvrij. Na een vervanging is de installatie vaak afgetapt, opnieuw gevuld en ontlucht. Achtergebleven lucht kan nog vrijkomen, wat de eerste periode een daling kan verklaren. Houdt de daling aan, dan zit de oorzaak mogelijk in nieuwe aansluitingen of in een bestaand gebrek.

"Meer druk is veiliger"

Een hogere druk is niet veiliger. Bij veel installaties opent het cv-veiligheidsventiel bij ongeveer 3 bar, al zijn uitvoering en toestelvoorschrift bepalend. Een installatie die te ver gevuld is, loopt eerder tegen die grens aan en kan water via het ventiel verliezen. Juist daarom geldt de vuldruk uit de handleiding als uitgangspunt.

Veiligheid gaat voor

Aan de ketel, het gas, de verbrandings- en rookgasafvoer, de elektra en aan drukproeven werkt alleen een bevoegd vakman. Ruik je gas, brandlucht of rook, of vermoed je koolmonoxide, ventileer dan direct, ga naar buiten en bel vanaf een veilige plek de storingsdienst of 112. Probeer niet zelf de oorzaak te vinden.

Verzekering en melden bij een cv-lek

Een cv-lek valt vaak onder de leidingwaterschade van een opstal- of inboedelverzekering, maar of dat voor jouw situatie geldt, hangt af van je polis. Lees daarom de voorwaarden en geef de schade tijdig door.

Wat je vooraf kunt regelen

Meld de schade bij je verzekeraar vóórdat er herstel plaatsvindt, tenzij onmiddellijke noodmaatregelen nodig zijn om erger te voorkomen. Vraag na of er een eigen risico geldt en wat de polis zegt over uitsluitingen. Slijtage en achterstallig onderhoud kunnen zijn uitgesloten, en schade aan de ketel zelf valt niet altijd onder dezelfde dekking als de gevolgschade van water.

Een rapport als onderbouwing

Een duidelijk rapport van een onderzoek, met beschreven meetmethode, gevonden gebrek en foto's, kan helpen om de oorzaak te onderbouwen. Of een verzekeraar de schade accepteert, blijft afhankelijk van de polisvoorwaarden. Meer over de rol van verzekeraars lees je op de pagina verzekeraars en lekkageschade.

Wanneer schakel je een specialist in?

Een specialist is nodig zodra je zelf niet meer kunt beoordelen of een druksymptoom onschuldig is. Werkwijze, methoden en rapportage verschillen per bedrijf, en geen enkel bedrijf kan beloven dat een lek altijd zonder breekwerk te vinden is.

Signalen die een vervolgstap rechtvaardigen

• De druk daalt telkens opnieuw onder vergelijkbare omstandigheden.
• Je moet vaak bijvullen, bijvoorbeeld dagelijks of wekelijks.
• Er is zichtbaar water bij ketel, radiator, verdeler of in de kruipruimte.
• De druk stijgt sterk bij verwarmen en is na afkoeling erg laag.
• Er zijn vochtvlekken, een muffe geur of schimmel die je niet kunt verklaren.

Een logische volgorde van onderzoek

Een goede aanpak begint met het in kaart brengen van het drukverloop en het gedrag van de installatie. Pas daarna worden verdachte onderdelen afzonderlijk beoordeeld, zodat niet onnodig vloeren worden opengebroken. De uitgewerkte stappen en de methoden voor verborgen leidingen beschrijft de pagina over onderzoek naar drukverlies.

Als er ook vocht of schade in de woning is

Is er vocht in muren of vloeren, dan kan een bouwkundig onderzoek helpen om de bron van de vochtschade van de gevolgschade te onderscheiden. Meer daarover vind je op de pagina over bouwkundig onderzoek.

Samenvatting en volgende stap

Een cv-installatie is meestal een gesloten circuit waarin ketel, pomp, expansievat, veiligheidsventiel en afgiftesystemen samenwerken. Bij veel woninginstallaties ligt de vuldruk in koude toestand ongeveer tussen 1,5 en 2 bar, maar de ketelhandleiding en het installatieontwerp zijn leidend. Vergelijk druk altijd onder gelijke omstandigheden, ga niet uit van een vaste toegestane daling en reken bar niet om naar liters.

Terugkerend drukverlies is een reden voor onderzoek, geen bewijs van een verborgen leiding. Noteer in een druklogboek wanneer en hoeveel je bijvult, laat ketel, gas en drukproeven aan een bevoegd vakman en meld schade bij je verzekeraar voordat er hersteld wordt.

Veelgestelde vragen: werking, onderdelen en cv-druk