Druktest bij sanitaire installaties: doel, werkwijze, grenzen en vastlegging

Wat is een druktest van een sanitaire installatie?

Een druktest van een sanitaire installatie is een gecontroleerde proef waarbij een afgesloten leidingdeel onder druk wordt gebracht en wordt beoordeeld of die druk zonder oorzaak wegzakt. Daarmee toont een installateur aan dat verbindingen, leidingen en afdoppingen in dat deel dicht zijn voordat het water werkelijk in gebruik gaat.

De proef hoort bij de toevoerkant van het sanitair: koud water, warm water en eventueel circulatie. Hoe zo'n installatie is opgebouwd, lees je op de hubpagina over sanitaire installaties. Over de montage zelf gaat de pagina over montage van sanitaire installaties.

Het doel: lekken vinden terwijl alles nog bereikbaar is

Het doel van een druktest is een gebrek ontdekken op het moment dat herstel nog weinig kost en weinig sloopwerk vraagt. Een leiding die in een wand of vloer verdwijnt, is later alleen met moeite te bereiken. Een lekkende verbinding die bij de test opvalt, is een kleine ingreep. Dezelfde verbinding die pas na de afwerking gaat lekken, betekent tegelwerk breken, vochtschade en discussie over wie wat moet betalen.

Wat een druktest wel en niet is

De test is een momentopname van een leidingdeel. Het is geen keuring van de hele woning, geen garantie voor de toekomst en geen vervanging van een lekdetectieonderzoek. Als er al vocht is gemeten, is een druktest meestal slechts één van de methoden die een onderzoeker kan combineren. Hoe dat eruitziet, staat op de pagina over waterleiding lekdetectie.

Wanneer is een druktest nodig of zinvol?

Een druktest is zinvol op elk moment waarop een leidingdeel nieuw, gewijzigd of verdacht is en nog niet of niet meer vanzelfsprekend gecontroleerd kan worden. Drie situaties komen het vaakst voor.

Vóór het dichtmaken van wanden en vloeren

Bij nieuwbouw en verbouwing is het verstandigste moment de fase nadat de leidingen zijn gelegd en aangesloten, maar voordat er wordt gestuukt, betegeld of in een dekvloer gestort. Dan zijn alle verbindingen nog zichtbaar. Een installateur kan dan elke verbinding nalopen en de uitkomst vastleggen. Dit sluit aan op wat in de montagevolgorde staat: leidingen leggen, aansluiten, spoelen, testen en pas daarna afwerken.

Na een wijziging, uitbreiding of reparatie

Elke ingreep in een bestaande installatie introduceert nieuwe verbindingen. Dat geldt voor een extra tappunt, een verplaatste kraan, een vervangen stuk leiding en een gerepareerd lek. Het geteste deel moet dan opnieuw worden bekeken, ook als de rest van de installatie jarenlang probleemloos werkte.

Bij een verdenking op een verborgen lek

Een bewegende watermeter terwijl niemand water gebruikt, een vochtplek zonder zichtbare bron, of een leiding die tikt en zacht sist: dat zijn redenen om een leidingdeel gericht te onderzoeken. Een druktest kan dan helpen bepalen of het probleem aan de toevoerkant zit en in welk deel. Voor de bredere herkenning van lekkages is de pagina over waterleidinglekkage een goed vervolg.

Bij oplevering en overname

Wie een woning of verbouwing overneemt, doet er goed aan te vragen of er een testverslag bestaat. Zonder verslag is niet te achterhalen of er ooit is getest. Dat komt aan bod bij het onderzoek na oplevering van sanitair.

Na vorst, verbouwing of lange leegstand

Een leiding die lang droog of ongebruikt heeft gelegen, of die is blootgesteld aan extreme omstandigheden, is een kandidaat voor een nieuwe controle. De reden is dat verbindingen kunnen zijn bewogen of beschadigd zonder dat dat meteen zichtbaar is.

Voorbereiding: wat moet er gebeuren vóór de test?

Voorbereiding bepaalt of een druktest iets betekent. De voorbereiding bestaat uit het vullen en ontluchten van de leidingen, het afsluiten van alle open einden en het voorkomen dat kwetsbare toestellen worden blootgesteld aan een druk waarvoor ze niet zijn bedoeld. Dit is werk voor een installateur en geen doe-het-zelf-klus.

Leidingen vullen en ontluchten

Lucht in een leiding is de grootste bron van onduidelijke uitkomsten. Lucht is samendrukbaar, water niet. Een leidingdeel dat nog luchtbellen bevat, laat de druk daarom langzaam veranderen terwijl de bellen oplossen of verschuiven. Een zorgvuldige installateur vult daarom rustig, laat tappunten openstaan tot er een gelijkmatige waterstroom komt en sluit pas daarna af.

Alle punten afdoppen

Elk open einde van het te testen deel moet dicht zijn. Dat betekent dop, plug of eindkap op de plek waar later een kraan, toestel of aftakking komt. Een vergeten punt is een bekende reden voor een mislukte test die niets met de leiding te maken heeft. Controleer in een verslag daarom of staat vermeld welke eindpunten waren afgedopt.

Toestellen en onderdelen buiten de test houden

Boilers, mengkranen, reduceerventielen en andere onderdelen zijn niet altijd ontworpen voor de belasting van een proef. Een installateur sluit ze af of laat ze buiten het geteste deel. Dat is ook de reden dat een test vaak per deel gebeurt en niet in één keer voor de hele woning.

Meetinstrument en registratie

Een druktest vraagt om een instrument dat betrouwbaar afleesbaar is. Een eenvoudige wijzermanometer is in sommige gevallen voldoende, een digitale registratie geeft meer houvast omdat het verloop in de tijd zichtbaar blijft. Wat past, hangt af van het systeem en de procedure van het bedrijf.

Temperatuur van water en omgeving

Water dat net uit de leiding komt, is vaak anders van temperatuur dan de wand of vloer waarin de leiding ligt. Dat verschil beïnvloedt de druk, waardoor wachten tot de temperatuur stabiel is een onderdeel van een goede werkwijze is.

Water of lucht: welk medium wordt gebruikt?

Bij sanitaire druktests wordt in de praktijk water gebruikt, soms lucht of een ander gas, afhankelijk van het systeem en de procedure. Het medium bepaalt het risico en de manier van meten, en daarom de eisen aan wie de test mag uitvoeren.

Testen met water

Water is onsamendrukbaar. Dat betekent dat een klein lek snel zichtbaar wordt als drukverlies en dat er bij een breuk minder energie vrijkomt dan bij gas. Een nadeel is dat een proef met water de leiding gevuld achterlaat. Blijft die lang stilstaan, dan speelt hygiëne een rol en moet de leiding worden doorgespoeld of in gebruik genomen. Dat sluit aan op wat de pagina over moeilijkheden bij sanitaire montage beschrijft over stilstaand water.

Testen met lucht of gas

Lucht is samendrukbaar en slaat bij een beschadiging veel energie op. Een proef met lucht of een ander gas mag daarom alleen worden gedaan door een vakman die de procedure kent, de juiste apparatuur gebruikt en weet welke veiligheidsmaatregelen nodig zijn. Voor een particulier is dit geen proef om na te bootsen. Als een bedrijf deze methode voorstelt, is het redelijk te vragen waarom en volgens welke procedure.

Waarom de keuze ertoe doet voor de uitkomst

De methode beïnvloedt wat je kunt concluderen. Een proef met lucht kan gevoeliger zijn voor temperatuurverschillen, een proef met water vraagt om goed ontluchten. Vergelijk daarom nooit uitkomsten van twee verschillende methoden alsof ze hetzelfde zeggen.

Meetresultaten lezen: wat betekent een drukdaling?

Een drukdaling is een aanwijzing, geen oordeel. Ze kan op een lek wijzen, maar ook op temperatuurverandering, lucht in de leiding, uitzetting van kunststof of een afwijkend meetinstrument. Wie alleen naar het getal op de meter kijkt, trekt snel de verkeerde conclusie.

Mogelijke oorzaken van een dalende druk

De volgende vier oorzaken zijn het vaakst de reden dat een meting niet strak blijft staan, ook als er geen lek is.

• Temperatuurverandering: water dat afkoelt, trekt samen en laat de druk zakken; opwarming doet het omgekeerde.
• Lucht in de leiding: bellen lossen op of verplaatsen zich en veranderen daarmee de druk.
• Uitzetting van kunststof: sommige kunststofleidingen geven onder druk iets mee, waardoor het volume toeneemt en de druk zakt zonder dat er water verdwijnt.
• Het meetinstrument: een slecht afgesloten aansluiting op de meter of een instrument dat niet geschikt is, geeft een foutief beeld.

Tabel: meetresultaat, mogelijke betekenis en volgende stap

Het verschil tussen een lek en een schijnlek

Een schijnlek is een drukdaling zonder dat water de leiding verlaat. Dat verklaart waarom een installateur soms eerst wacht en dan opnieuw meet voordat hij een verbinding gaat openmaken. Een volgende stap hoeft dus niet altijd sloopwerk te zijn.

Wat bewijst een druktest niet?

Een druktest bewijst alleen dat het geteste deel onder de geteste omstandigheden dicht was. Meer zegt de uitkomst niet, en juist die beperking wordt vaak vergeten wanneer een testverslag later als bewijs wordt gebruikt.

Alleen het geteste deel

Een test van de koudwaterleiding zegt niets over de warmwaterleiding, en een test van een badkamer zegt niets over de keuken. In een verslag moet daarom staan welk deel is getest. Staat dat er niet, dan is het verslag nauwelijks bruikbaar bij een latere discussie.

Niet alle omstandigheden

Een leiding die in rust dicht is, kan in gebruik anders reageren. Warm water zet leidingen uit, waardoor een verbinding onder wisselende temperatuur spanning krijgt. Ook trillingen, waterslag en bewegende bevestigingen kunnen een verbinding later belasten. Een test geeft geen antwoord op wat er over langere tijd gebeurt.

Afvoer valt buiten de drukproef

Afvoerleidingen staan niet onder druk en worden daarom ook niet met een druktest beoordeeld. Een lek in de afvoer ontstaat bij een onjuist afschot, een slecht afgedichte koppeling of een beschadigde sifon. Daarvoor bestaan andere controles, die in een eigen onderdeel hieronder staan.

Verborgen gebreken blijven mogelijk

Ook na een geslaagde test kan een gebrek ontstaan, bijvoorbeeld door beschadiging bij latere werkzaamheden. Daarom is het zinvol om foto's van het tracé te bewaren. Waarom die foto's er toe doen, staat op de pagina over het opleverdossier.

Protocol en rapportage: wat leg je vast?

Een testprotocol is een schriftelijke vastlegging van wat is getest, hoe en met welke uitkomst. Het is het document waarmee je later kunt aantonen dat de installatie bij oplevering is gecontroleerd, en het is vaak het eerste wat een verzekeraar of aannemer opvraagt bij een geschil.

Wat hoort er in een testverslag?

Een bruikbaar verslag bevat minimaal de volgende onderdelen, zodat een derde de test kan nalopen zonder erbij te zijn geweest.

• De datum van de test en de naam van de uitvoerder of het bedrijf.
• Het geteste deel, zoals koud, warm of circulatie en de ruimte of strang.
• De gebruikte methode: water of lucht, en hoe is gemeten.
• De omstandigheden, zoals de toestand van de leiding en of er is ontlucht.
• De uitkomst, met de beoordeling door de uitvoerder.
• Eventuele opmerkingen, zoals afwijkingen, herstel en herhaling.

Foto's en logging als aanvulling

Een meetlog uit een digitaal instrument en foto's van de leidingen vóór het dichtmaken maken een verslag sterker. Ze laten zien wat er lag en hoe de meting verliep. Goede foto's van het tracé zijn later zelfs nuttiger dan het testverslag, omdat ze tonen waar leidingen lopen als je moet boren of lekdetectie nodig is.

Wie het verslag bewaart

Vraag het verslag op bij oplevering en bewaar het bij de overige stukken van de woning. Bij verkoop is het een nuttig onderdeel van de overdracht.

Wat je kunt doen als er geen verslag is

Ontbreekt het verslag, vraag het dan schriftelijk na bij de installateur of aannemer. Als het niet bestaat, is dat een gegeven dat je kunt vastleggen. Het betekent niet automatisch dat de installatie niet in orde is, maar je kunt het niet aantonen.

De afvoer: vulproef, doorstroming en camera

De afvoer wordt niet met een druktest beoordeeld, maar met een vulproef, een controle van de doorstroming en zo nodig een camera. Afvoerwater loopt namelijk op eigen gewicht weg, waardoor een lek vooral bij belasting met water en bij een slecht afschot zichtbaar wordt.

Vulproef: stilstaand of stromend water

Bij een vulproef wordt een afvoerdeel met water belast, bijvoorbeeld door een douchebak of wastafel te vullen en te laten leeglopen, en wordt gekeken of ergens water weglekt. Zo'n proef is alleen betrouwbaar als de uitvoerder tijdens en na afloop alle verbindingen en doorvoeren beoordeelt. Meer over de afvoerkant staat op de pagina over afvoer en de pagina over afvoerlekkage.

Doorstroming en afschot beoordelen

Een afvoer die traag leegloopt, kan wijzen op te weinig afschot, een hobbel in de leiding of een gedeeltelijke verstopping. Dat is meer dan een gemak: water dat blijft staan, belast koppelingen en kan stank veroorzaken. Bij sifons en douchegoten is de aansluiting op de vloer een bekend aandachtspunt. Zie daarvoor de pagina over sifon, douchebak en douchegoot.

Camera-inspectie bij onduidelijke gevallen

Als een afvoerleiding niet toegankelijk is, kan een camera laten zien hoe de leiding eraan toe is. Een camera maakt gebreken zoals scheuren, verzakking en hobbels zichtbaar zonder breekwerk. Wat een camera wel en niet kan, verschilt per bedrijf en per situatie.

Wat een vulproef niet laat zien

Een vulproef laat geen verborgen vochtplekken zien als de leiding droog lijkt en het water pas na lange tijd doorsijpelt. Voor onduidelijke gevallen wordt een vulproef daarom vaak gecombineerd met vochtmeting. Lees daarover meer op de pagina over vochtmeting bij lekkage.

Stap voor stap: waar loopt een druktest vaak mis?

De meeste mislukte tests hebben een praktische oorzaak en geen verborgen defect. Onderstaande tabel laat per stap het doel zien en de valkuil die daarbij hoort.

Tabel: stap, doel en valkuil

Waarom een goede test tijd kost

Een test die haastig wordt uitgevoerd, levert een uitkomst op die weinig waard is. Planning en onderlinge afstemming tussen bouwer, tegelzetter en loodgieter zijn daarom een voorwaarde voor een zinvolle test. De druk om door te werken is een bekende oorzaak van overgeslagen controles.

Een mislukte test: wat doe je daarna?

Een mislukte test is geen ramp maar precies waarvoor de test bestaat. Het vervolg bestaat uit achterhalen of er echt een lek is, het lek lokaliseren, herstellen en daarna opnieuw testen.

Eerst uitsluiten wat geen lek is

De installateur kijkt eerst naar de eenvoudige verklaringen: een open eindpunt, lucht in de leiding, temperatuurverschil of een instrument dat niet goed is aangesloten. Pas als die zijn uitgesloten, is het redelijk om van een werkelijk lek uit te gaan.

Het lek lokaliseren

Het leidingdeel kan in stukken worden opgedeeld, waarbij steeds een deel wordt afgesloten en opnieuw gemeten. Zo wordt het zoekgebied kleiner. Als de plek zich niet laat vinden, kunnen aanvullende methoden uit lekdetectie helpen. Welke methoden een bedrijf gebruikt en hoe het rapporteert, verschilt per bedrijf, en geen enkele methode garandeert dat een lek zonder breekwerk te vinden is.

Herstellen en herhalen na herstel

Na herstel moet het geteste deel opnieuw worden getest, en niet alleen de gerepareerde verbinding. Een reparatie kan namelijk een andere verbinding hebben belast. Leg ook de herhaling vast in het verslag, zodat duidelijk is dat de uiteindelijke uitkomst bij een geslaagde test hoort. Bij herhaalde mislukking is het verstandig de oorzaak te zoeken in materiaalkeuze of verbindingen. Zie daarvoor de pagina over leidingverbindingen en de pagina over leidingmaterialen.

Wanneer ga je het verslag opnieuw bekijken?

Als de test meermaals anders uitvalt zonder dat er iets is veranderd, is dat een signaal om de meetopstelling te onderzoeken en niet alleen de leiding.

Wat je aan de opdrachtgever meldt

Een eerlijke melding over een mislukte eerste test en het herstel is normaal en geeft vertrouwen. Een verslag dat alleen de geslaagde laatste test noemt, laat het volledige beeld weg.

Druktest en afpersen: wat is het verband?

Afpersen en druktesten liggen dicht bij elkaar: het afpersen van een installatie is het onder druk zetten om dichtheid aan te tonen, en de druktest is de uitkomst of vastlegging daarvan. In de praktijk gebruiken mensen beide woorden door elkaar, terwijl de procedure, de gebruikte druk en de eisen per systeem verschillen.

Waar de begrippen samenvallen

Beide gaan over het aantonen van dichtheid vóór ingebruikname. Een installateur kan het afpersen zien als de handeling en de druktest als de proef inclusief beoordeling. Details over de achtergrond en over corrosie en isolatie staan op de pagina over corrosie, isolatie en afpersen.

Waarom je geen getallen op internet moet overnemen

Testdruk en testduur zijn geen universele waarden. Ze hangen af van het materiaal, het systeem, de fabrikant en de procedure van het installatiebedrijf. Een getal dat je ergens leest, kan voor jouw leiding onjuist of zelfs schadelijk zijn. Daarom noemt deze pagina bewust geen waarden. Laat de uitvoering over aan een installateur en vraag welke procedure hij hanteert.

Vragen die je een installateur kunt stellen

Wat is getest, met welk medium, volgens welke procedure, door wie, en waar staat de uitkomst? Een bedrijf dat dit helder beantwoordt, werkt meestal ook zorgvuldig.

Wanneer je een tweede mening overweegt

Is er twijfel over de uitvoering of ontbreekt het verslag, dan is een onafhankelijke beoordeling zinvol. Voor het bredere beeld van bouwkundige controles bij oplevering is de pagina over bouwkundige controle bij oplevering een logisch vervolg.

Gevolgen, verantwoordelijkheid en verzekering

Wie verantwoordelijk is voor een lek na een druktest, hangt af van de afspraken, het contract en de omstandigheden. Een testverslag is een belangrijk stuk bewijs, maar het beslist niet op zichzelf wie moet betalen.

Verantwoordelijkheid: voorwaardelijk bekeken

Of een installateur, aannemer of eigenaar aansprakelijk is, hangt af van wat is afgesproken, wanneer het gebrek is ontstaan en of het bij oplevering al aanwezig was. Het verschil tussen een gebrek dat bij oplevering aanwezig was en een gebrek dat later door gebruik of onderhoud ontstond, kan doorslaggevend zijn. Voor juridisch advies in een concrete zaak is een jurist of de bouwkundige begeleiding de juiste route. Een rapport kan daarbij helpen, zoals beschreven op de pagina over rapport, advies en toelichting.

Verzekering: wat vaak speelt

Een verzekeraar kan bij schade door een lekkende leiding vaak meebetalen, maar dat hangt af van je polis. Let op melden vóór herstel, eigen risico en uitsluitingen, zoals slijtage of achterstallig onderhoud. Een testverslag en een onafhankelijk rapport kunnen de onderbouwing van de melding versterken. Meer over de rol van verzekeraars staat op de pagina over verzekeraars. Een geslaagde test is geen garantie dat een latere schade gedekt of niet gedekt is.

Bewijs vastleggen bij een lek

Maak foto's van de schade, noteer wanneer je het hebt gezien en bewaar het testverslag. Herstel pas na overleg met de verzekeraar als schade is gemeld.

Vochtschade door onopgemerkt lek

Een lek dat lang onopgemerkt blijft, kan leiden tot vochtschade, schimmel en aantasting van hout. Een vroege test voorkomt dat gevolgschade groter wordt. Bij een vermoeden van een bredere oorzaak kan bouwkundig onderzoek uitkomst bieden.

Veelgemaakte fouten bij druktesten

De meeste fouten rond een druktest zijn te voorkomen met een duidelijke afspraak vooraf en een verslag achteraf. Dit zijn de fouten die in de praktijk het vaakst voorkomen.

Fouten bij de uitvoering

Te weinig ontluchten, een eindpunt vergeten, niet wachten tot de temperatuur is gestabiliseerd en alleen naar de meter kijken. Alle vier leiden tot een uitkomst die niets zegt over de leiding zelf. Een goede installateur kent deze valkuilen en rekent ze mee in de planning.

Fouten in de afspraken en opvolging

Geen afspraak over wie test, geen verslag, het verslag niet bewaren, en afwerken voordat de test is afgerond. Ook de gedachte dat een geslaagde test alles dekt, hoort hierbij. De test zegt iets over het geteste deel en de geteste omstandigheden, en dat is precies wat een kritische lezer van een verslag moet onthouden.

Zelf druk zetten op de installatie

Probeer nooit zelf een leiding onder druk te zetten of een test na te bootsen. Drinkwaterinstallaties en alles wat met druk, elektra of gas te maken heeft, laat je aan een vakman over.

Een test verwarren met een onderzoek

Een druktest vertelt of een deel dicht is. Een lekdetectieonderzoek zoekt naar de plek en oorzaak van een lek. Dat zijn twee verschillende vragen, en voor beide kan een ander bedrijf of een andere methode passen.

Samenvatting en volgende stap

Een druktest laat zien of een afgesloten deel van de drinkwaterinstallatie onder druk dicht blijft. De test hoort vóór het dichtmaken, na wijzigingen en bij verdenking van een lek, en vraagt om goed vullen, ontluchten en afdoppen. Een drukdaling kan een lek zijn maar ook temperatuur, lucht, kunststofuitzetting of het instrument. De uitkomst geldt alleen voor het geteste deel, en de afvoer wordt apart gecontroleerd met een vulproef, doorstromingscontrole of camera.

Leg altijd vast wat, hoe, wanneer en met welke uitkomst is getest, en bewaar het verslag bij de overige stukken. Laat testen en afpersen over aan een vakman. Heb je twijfel over een installatie of vermoed je een verborgen lek, begin dan bij de basis op de hub over sanitaire installaties of vraag een lekdetectiebedrijf om een beoordeling.

Veelgestelde vragen: druktest en afpersen